Kilka słów o ZSRR

Gorbaczow

Gdy Michaił Gorbaczow w 1985 roku przej¬mował władzę, ZSRR był mocarstwem uwikłanym w zimną wojnę z USA i jego sojusznikami. Było to największe państwo świata, formalnie federacja samodzielnych republik, w praktyce jednak pozostających pod ścisłą kon¬trolą Moskwy. Rząd radziecki, władze republik, siły zbrojne i budząca strach służba bezpieczeń¬stwa (KGB) kierowane były przez Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego - jedyną legalnie działającą siłę polityczną kraju. Teoretycznie ZSRR był państwem „ludu pra¬cującego", w którym odrzucono zasadę własności prywatnej, a cały majątek należał bądź do państwa, bądź do spółdzielni. Przyjęta w konstytucji formuła o wiodącej roli partii komunistycznej w życiu spo¬łecznym i politycznym państwa zapewniała komu¬nistom praktycznie nieograniczoną władzę. Trzeba przyznać, że socjalizm przyniósł oby¬watelom ZSRR pewne korzyści, na przykład bez¬płatną służbę zdrowia, gwarancję pracy, bardzo tanią żywność, niskie koszty transportu i opłaty czynszowe. Utrzymanie tych przywilejów było jednak możliwe dzięki dotacjom państwowym, które pokrywały różnicę między obowiązującymi cena¬mi a realnym kosztem towarów i usług, co z kolei prowadziło do stopniowego wyczerpania zasobów finansowych państwa i kryzysu gospodarczego. Obywatele mieli wiele powodów do narzekań, były to między innymi niska stopa życiowa, niska jakość i brak towarów w sklepach. Z czasem stało się jas¬ne, że oparty na centralnym planowaniu produkcji i dystrybucji towarów radziecki system zarządza¬nia nie wytrzymuje porównania z wolnorynkową gospodarką krajów zachodnich.